Afvalhulp bij kwetsbare gezinnen

Twee methodieken om met kwetsbare gezinnen te werken rond afval

Inleiding

Deze nota is bedoeld voor iedereen die interesse heeft om met kwetsbare gezinnen te gaan werken rond huishoudelijk afval. We stellen twee concrete methodieken voor waarmee welzijnswerkers (zowel professionals als vrijwilligers) aan de slag kunnen.

De twee methodieken zijn ontwikkeld door SOM vzw (afdeling Woonwijzer Meetjesland) en Ecolife vzw, onder impuls van de Wonen-Zorg-Welzijn projectsubsidie van provincie Oost-Vlaanderen. De methodieken zouden niet kunnen gerealiseerd worden zonder de gewaardeerde inhoudelijke hulp van IVM (Intergemeentelijke opdrachthoudende Vereniging voor huisvuilverwerking Meetjesland).

SOM en Ecolife beschikken over de intellectuele rechten en auteursrechten van beide methodieken. De individuele methodiek wordt vrij ter beschikking gesteld voor iedereen die deze wenst te gebruiken voor een initiatief zonder commerciële doeleinden. De groepsmethodiek wordt begeleid door een begeleider van Ecolife of SOM vzw.

Aanleiding en ontwikkeling van de methodieken

De adviseurs van Woonwijzer Meetjesland voeren heel wat huisbezoeken uit. Zij – maar ook medewerkers van lokale politie, OCMW’s, huisvestingsmaatschappijen, CAW, samenlevingsopbouw,… – stellen tijdens huisbezoeken vast dat er een problematiek is rond afval bij meer kwetsbare gezinnen. Inwoners zien niet altijd hoe ze afval kunnen vermijden, krijgen hun afval niet goed gesorteerd, grotere stukken krijgt men niet naar het recyclagepark en blijven staan,… Om een beter inzicht te krijgen in de problematiek werden 10 kwetsbare gezinnen geïnterviewd over afval. (Download hier een impressie uit de interviews.)

Een multidisciplinaire klankbordgroep heeft de ontwikkeling van de beide methodieken begeleid. In eerste instantie werden de bestaande praktijkervaringen en bevindingen uit de interviews besproken door de klankbordgroep. Op basis van de gezamenlijke probleemanalyse gaf de klankbordgroep richting aan de ontwikkeling van de methodieken. Onder begeleiding van de klankbordgroep werden twee methodieken ontwikkeld: een groepsmethodiek en een individuele methodiek.

Uit de probleemanalyse bleek dat inwoners enerzijds niet altijd de juiste kennis hebben en anderzijds op praktische drempels botsen om goed om te gaan met afval. De ontwikkelde methodieken houden rekening met beide deelaspecten van de problematiek. Door het gebruik van de methodieken kan de welzijnswerker dus informatie verstrekken over omgaan met afval en kan de welzijnswerker concrete handvatten aanreiken om praktische drempels te overwinnen. Bovenal zijn de methodieken een uitnodiging voor welzijnswerkers om het gesprek aan te gaan met gezinnen over huishoudelijk afval en om samen mét die kwetsbare gezinnen oplossingen te vinden voor drempels die zij ervaren.

Groepsmethodiek

Beschrijving 

De groepsmethodiek is een bordspel rond afval. Door met een dobbelsteen te gooien bewegen de deelnemers een pion over het bordspel vol gekleurde vakjes. Afhankelijk van het vakje waar ze terechtkomen krijgen de deelnemers een bepaalde vraag of moeten ze correct sorteren. Elke deelnemer heeft een afvalemmertje met afvalfiches. Afhankelijk van hun antwoord op de vragen vermindert of vermeerdert het afval in hun afvalemmer: het is de bedoeling om deze emmer zo snel mogelijk ‘leeg’ te maken. De vragen zijn zeer herkenbaar voor kwetsbare gezinnen en kunnen zowel bestaan uit kennisvragen als casussen die besproken kunnen worden.

Doelstelling

Deelnemers worden tijdens het spel op een zeer toegankelijke manier bewust gemaakt van het thema afval. De begeleiders tonen hen enerzijds wat ze zelf kunnen ondernemen om hun afval te beperken, wat er met de verschillende afvalfracties hoort te gebeuren en wat de goedkoopste en meest duurzame oplossingen zijn. Anderzijds wordt er samen op zoek gegaan naar mogelijke oplossingen voor specifieke problemen die zich stellen bij het correct sorteren en verwijderen van het afval.

Praktisch

Aantal deelnemers: Minimum 3, maximum 6 spelers. Er kan ook met teams van 2 of 3 personen gespeeld worden. Zo kunnen er tot 12 of 18 spelers deelnemen.
Duur: ca. 60 minuten met daarna een nabespreking met de deelnemers.
Kostprijs: Het spel kan gespeeld worden onder begeleiding van Woonwijzer of Ecolife. De kostprijs voor 1 spelsessie bedraagt 200 euro. Binnen het werkingsgebied van IVM kan het spel jaarlijks in elke gemeente 1 keer gratis gespeeld worden, door de financiële steun van de afvalintercommunale IVM.
Aanvragen: Een sessie van het spel kan aangevraagd worden bij Ecolife via gert.henckens@ecolife.be of via 016 22 21 03.

Individuele methodiek

Beschrijving

Centraal doorheen de individuele methodiek staat een striptekening. Deze striptekening geeft een ludiek visueel overzicht van de verschillende fasen van een product tot afval: je koopt een product, je gebruikt het product en vervolgens wordt het afval dat je moet sorteren en verwijderen. Aan de hand van de tekening kan de welzijnswerker met zijn cliënt bespreken hoe dit proces bij de cliënt in kwestie verloopt.

De begeleider wordt ondersteund door een handleiding bij de tekening.

Naast de tekening en de handleiding bestaat de methodiek uit volgende ondersteunende materialen:

  • Stickers op A5 formaat met sorteerinstructies voor PMD, glas, papier-karton-KGA op maat van de doelgroep die in de woning (bijv. op de vuilnisbak) kunnen aangebracht worden
  • Infofiches per gemeente in het Meetjesland met overzichtelijke informatie over het recyclagepark of gemeentelijke richtlijnen om de verschillende afvalstromen correct te verwijderen

Doelstelling

Met de individuele methodiek kan de welzijnswerker de problematiek bespreekbaar maken (aankaarten), kennis overdragen naar de cliënt en/of samen met de cliënt op zoek gaan naar oplossingen. De handleiding ondersteunt de welzijnswerker daarbij, door relevante achtergrondinformatie én een gamma aan tips en tools rond afval aan te bieden.

De methodiek moet duidelijkheid brengen rond de verschillende afvalstromen en hoe je deze voorkomt, sorteert en verwijdert:

  • Waar kan je welke stroom kwijt in je gemeente?
  • Wat mag er bij PMD, papier/karton/KGA, …
  • Hoeveel kost je dit? En hoeveel kan je besparen als je goed selecteert?
  • Hoe kan je je hoeveelheid afval verminderen?

De methodiek wil een houvast bieden om veel voorkomende drempels in kaart te brengen en samen te zoeken naar oplossingen.

De specifieke aandacht die geschonken werd aan visuele herkenbaarheid (de tekening, de stickers, foto’s en pictogrammen,…) maakt de methodiek bijzonder geschikt voor anderstaligen en mensen die niet vlot kunnen lezen.

Praktisch

Aantal deelnemers: te gebruiken bij individuele gezinnen.
Duur: de welzijnswerker bepaalt zelf welke elementen zij/hij uit onze methodiek gebruikt en bepaalt ook hoe lang en hoe vaak zij/hij rond het afvalthema werkt.
Kostprijs: De tekening en handleiding worden gratis (deels digitaal) ter beschikking gesteld van welzijnswerkers die er gebruik van willen maken.
Aanvragen: De handleiding geeft in principe voldoende houvast voor welzijnswerkers om zelfstandig met de methodiek aan de slag te gaan. De handleiding en de striptekening kan je hier digitaal vinden en downloaden. De gedrukte stickers kunnen aangevraagd worden bij SOM vzw via info@SOMvzw.be of 09 376 71 00. Heb je toch een vraag? Neem dan zeker contact met ons op.

Klankbordgroep

Door te werken met een klankbordgroep hebben we expertise vanuit verschillende invalshoeken samengebracht rond het thema. Daarmee kwamen we tot een gedeelde en gedragen probleemanalyse, konden we methodieken uitwerken die ook aansluiten bij de verwachtingen van een bredere groep actoren en een aantal oplossingen voor de problematiek naar voor schuiven en onderzoeken.

De klankbordgroep was als volgt samengesteld:

  • SOM vzw
  • Ecolife vzw
  • IVM afvalintercommunale
  • Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen
  • Politiezone Aalter-Knesselare
  • CAW Oost-Vlaanderen
  • Wijkcentrum De Kring
  • SVK Meetjesland
  • Kringwinkel Meetjesland
  • Meetjeslandse Bouwmaatschappij voor Volkswoningen
  • OCMW Eeklo
  • OCMW Zomergem

Kerngegevens over het project

Projectnaam: Afvalhulp bij kwetsbare gezinnen
Promotor: SOM vzw
Copromotor:   Ecolife vzw
Subsidiërende overheid: Provincie Oost-Vlaanderen (projecten wonen-zorg-welzijn)
Projectduur: 1 jaar (juli 2015-juni 2016)
Budget: 30.000 euro
Projectteam: 0,4 VTE
Contact: Bert Seys (T. 09 378 61 70, bert@SOMvzw.be)
Ingrid Pauwels (T. 016 22 21 03, ingrid.pauwels@ecolife.be)

Woonwijzer Meetjesland is een afdeling van SOM vzw in samenwerking met en met financiële steun van het Vlaamse Gewest, de Provincie Oost-Vlaanderen en de gemeenten / OCMW’s Aalter, Assenede, Eeklo, Kaprijke, Knesselare, Maldegem, Nevele, Sint-Laureins, Waarschoot, Wachtebeke en Zomergem

Som vzw
De Meerling
Som vzw
Som vzw
Som vzw
Som vzw
WoonwijzerAFVALHULP