Inleiding

Deze nota is bedoeld voor iedereen die interesse heeft om met senioren en/of mantelzorgers te werken rond aangepast wonen. Hieronder worden verschillende acties voorgesteld die bijdragen tot:

  1. Het informeren en sensibiliseren van senioren en mantelzorgers rond aangepast wonen.
  2. Het toeleiden en begeleiden van senioren die hun woning wensen aan te passen en de uitvoering van de werken.
  3. Het formuleren van beleidsadviezen rond aangepast wonen voor senioren.

Aanleiding

Op het grondgebied van de provincie Oost-Vlaanderen zijn 4 intergemeentelijke samenwerkingsverbanden ter ondersteuning van het lokaal woonbeleid actief (kortweg IGS-projecten). Het gaat over de projecten Goed Wonen in Nevele en Wachtebeke, Intergemeentelijke Woonwijzer, Wooncentrum Meetjesland en Woonplus. Ondanks de problematiek van onaangepaste woningen voor senioren zich op het terrein sterk laat voelen, merkten we binnen de werking van de IGS-projecten dat er slechts beperkt aandacht kon geschonken worden aan de doelgroep senioren en de thematiek van levenslang wonen. Daarom voerden de IGS-projecten, met de financiële steun van de provincie Oost-Vlaanderen, in 2016 een project uit met betrekking tot woningaanpassing voor senioren.

Het project had enerzijds als doel om senioren en mantelzorgers te informeren en sensibiliseren rond aangepast wonen. Anderzijds was het de bedoeling om senioren die hun woning wensen aan te passen toe te leiden en te begeleiden bij het effectief uitvoeren van de werken.

Als het gaat over woningaanpassing in een context van ouderdom, ziekte of beperking zijn de thuiszorgactoren een belangrijke partner. Voor de uitvoering van het project werd dan ook samengewerkt met de thuiszorgactoren Familiehulp, Familiezorg Oost-Vlaanderen, CM Dender en Waas en de dienst Maatschappelijk Werk van de Bond Moyson, die de individuele begeleiding voor de woningaanpassing voorzien.

  1. Informeren en sensibiliseren rond aangepast wonen

Vormingsaanbod

Ontwikkeling vorming
We ontwikkelde een vorming die senioren en mantelzorgers moet informeren en sensibiliseren rond aangepast wonen. Volgende aspecten komen tijdens de vorming aan bod:

  1. Technische aspecten: Wat is het belang van aangepast wonen en welke kleine- en grote aanpassingen zijn mogelijk?
  2. Aspecten rond financiering: Welke premies bestaan er?
  3. Praktische aspecten zoals rond het aanstellen van aannemers, vergelijken van offertes,…:

Wie kan helpen indien u aanpassingen in de woning wenst te doen? Welke dienstverlening wordt aangeboden?

De vorming reikt senioren handvatten aan om een woningaanpassing effectief aan te vatten. Dit door enerzijds senioren te informeren omtrent de bestaande kleine- en grote aanpassingswerken in de woning, anderzijds door een dienstverlening op maat aan te bieden (individuele begeleiding). Aan de hand van foto’s, kostprijzen en rekenvoorbeelden is de vorming bovendien heel toegankelijk en herkenbaar voor senioren.

Bekendmaking vormingsaanbod

De vorming werd gratis aangeboden aan senioren en mantelzorgers. Aangezien de bestaande seniorenverenigingen en sterk lokaal netwerk hebben (en deze info dus mee kunnen uitdragen) werd de vorming in eerste instantie aangeboden aan de seniorenverenigingen. Wegens het groot aantal seniorenverenigingen werd het vormingsaanbod uiteengezet op de lokale seniorenraden waar de vertegenwoordigers van alle seniorenverenigingen aanwezig waren. De vertegenwoordigers droegen op hun beurt het vormingsaanbod uit.

Daarnaast werd een brief verstuurd naar alle seniorenverenigingen uit het werkingsgebied over het gratis vormingsaanbod. Op deze manier konden we op korte termijn 111 seniorenverenigingen met ons aanbod bereiken.

Als laatste werden ook ander stakeholders op de hoogte gebracht van de dienstverlening. Het ging onder meer om OCMW’s, lokale dienstencentra, lokale netwerken mantelzorg,… Dit gebeurde per mail en daar waar het nuttig was, werd het vormingsaanbod ook mondeling voorgesteld.

Infobrochure rond aangepast wonen

Aangezien het zeer moeilijk was om mantelzorgers (op korte termijn) samen te brengen voor een vormingsmoment rond aangepast wonen, werd in samenspraak met de professionele hulpverleners uit de regio een infobrochure ‘Aanpassingen aan de woning voor senioren’ uitgewerkt. De infobrochure richt zich in eerste instantie tot mantelzorgers, maar ook voor senioren en hulpverleners is de brochure zinvol. De infobrochure wil immers handvatten aanreiken om een woningaanpassing effectief uit te voeren. Dit door enerzijds te informeren omtrent bestaande kleine- en grote aanpassingswerken (a.h.v. foto’s, kostprijzen en rekenvoorbeelden), anderzijds door een individuele dienstverlening op maat aan te bieden (vanaf de planning van de werken tot na de uitvoering). Ook andere woonvormen zoals kangoeroewonen, groepswonen en aanleunwoningen komen in de brochure aan bod.

De infobrochure werd hier op onze site digitaal verspreid. Het voordeel van de digitale infobrochure is dat deze gedownload kan worden door zowel particulieren als professionelen, en dat deze na de projectperiode makkelijk aangepast kan worden. De infobrochure kan ook lokaal verspreid worden. We denken onder meer aan de lokale netwerken mantelzorg, OCMW’s, mutualiteiten, thuiszorgdiensten, lokale dienstencentra, sociale diensten van ziekenhuizen, dagverzorgingscentra,…

  1. Toeleiden en begeleiden van senioren die hun woning wensen aan te passen

Individuele dienstverlening

Senioren (65-plussers) die hun woning willen aanpassen kunnen info, advies en begeleiding krijgen. Het type werken dat begeleid wordt is heel ruim, maar het moet wel gaan over het verhogen van het basiscomfort en de basisveiligheid van de zelfstandig wonende senior. Het kan bijv. gaan over:

  • toegankelijker maken van de woning (egaliseren van drempels, verbreden van deuren, slaapkamer beneden inrichten, installeren traplift, inloopdouche of parlofoon,…);
  • herstellen van lekkende kranen, toilet of douche;
  • aanbrengen van hulpmiddelen (handvatten in de badkamer of toilet, (extra) leuningen aan de trap, verhoogde toiletbril, automatiseren rolluiken,…);
  • plaatsen van een toilet met waterspoeling;
  • vervangen van een verouderde verwarmingsinstallatie, elektriciteitsinstallatie of kookgelegenheid;

Senioren konden tijdens het project terecht bij de projectmedewerker die hen als vertrouwenspersoon in de volledige woningaanpassing bijstond. Vanuit het principe van het enig-loket-systeem (one-stopshop) nam de projectmedewerker alle aspecten (administratieve, logistieke, financiële, technische,… beslommeringen) van de woningaanpassing in beschouwing, vanaf de planning van de werken tot na de uitvoering.

Werkwijze

De individuele dienstverlening gaat als volgt:

  1. De senior, mantelzorger of hulpverlener stelt zijn vraag aan het woonloket in de gemeente.
  2. De senior krijgt een advies aan huis (Wat is mogelijk? Wat kan dit kosten?).
  3. Indien gewenst krijgt de senior na het advies een offerte.
  4. De senior beslist of de werken al dan niet uitgevoerd worden.
  5. Uitvoering van de aanpassingswerken.
  6. Aanvraag premies.

Voor de individuele begeleidingen rond woningaanpassing wordt samengewerkt met de thuiszorgactoren Familiehulp, Familiezorg Oost-Vlaanderen, CM Dender en Waas en de dienst Maatschappelijk Werk van de Bond Moyson. Meer concreet nemen de thuiszorgactoren de huisbezoeken op zich (advies aan huis), evenals het aanvragen van offerten en het uitvoeren of opvolgen van de werken. De lokale woonlokketten ingericht door de IGS-projecten informeren inwoners over de bestaande premies, verwijzen de inwoners door naar de juiste thuiszorgactor en vragen na de werken de premies aan.

Na de projectperiode wordt de dienstverlening blijvend (gratis) aangeboden aan inwoners, en wel omdat de dienstverlening een aaneenschakeling  is van reeds bestaande dienstverleningen van de IGS-projecten en de thuiszorgactoren.

Bekendmaking dienstverlening

Tijdens de projectperiode is er veel energie gegaan naar de bekendmaking van de dienstverlening. Aangezien het om een nieuwe dienstverlening ging, vroeg dit tijd.

De bekendmaking van de dienstverlening verliep in eerste instantie via de vormingsmomenten, de communicatie naar mantelzorgers, seniorenverenigingen en andere stakeholders (OCMW’s, thuiszorgdiensten, lokale netwerken mantelzorg, lokale dienstencentra, dagverzorgingscentra, sociale diensten van zieken huizen,…). Dit gebeurde per brief en door de dienstverlening, waar nuttig en mogelijk, ook mondeling voor te stellen. De overige bekendmakingsacties liepen grotendeels samen met de bekendmakingsacties van het vormingsaanbod. Er werd onder meer:

  • Een folder van de individuele dienstverlening ontwikkeld. De folder informeert senioren en mantelzorgers over de dienstverlening, en is eveneens een doorverwijsmiddel naar de dienstverlening.

De folders werden vervolgens verspreid onder de seniorenverenigingen, lokale dienstencentra, (private) thuiszorgdiensten, OCMW’s, mantelzorgers en huisartsen.

  • Een placemat ontwikkeld over de dienstverlening. De placemats werden verdeeld onder de lokale dienstencentra en de dorpsrestaurants behorende tot het werkingsgebied van het project.
  • Een artikel opgemaakt over de dienstverlening. Het artikel werd opgenomen in de gemeentelijke infobladen. Daarnaast werd een persmoment georganiseerd over de dienstverlening en het vormingsaanbod. Na het persmoment werd een perstekst lokaal verspreid.
  • De dienstverlening werd opgenomen op de facebookpagina’s en de websites van de IGS-projecten.
  • Een advertentie over de dienstverlening opgemaakt en per mail verspreid naar 155 lokale verenigingen met de vraag om dit op te nemen in hun ledenblad, nieuwsbrief, website,…
  1. Beleidsadvisering

Tijdens de projectperiode merkten we dat een gemeentelijke premie ter verbetering van de woonkwaliteit voor senioren sterk aangewezen is. Heel wat oudere inwoners stellen woningaanpassings- en verbeteringswerken immers vaak uit, of zelfs af, omwille van financiële redenen. Meer concreet blijkt dat:

  1. Vooral grote aanpassings- en verbeteringswerken niet uitgevoerd worden.

Veel ouderen vinden de kostprijs van deze investeringen te hoog in vergelijking met het aantal jaren dan men nog in de woning zal wonen. Het gaat dan bijvoorbeeld over de installatie van een traplift, de aanpassing van een badkamer enzovoort. Naast de bestaande Vlaamse aanpassings- en verbeteringspremie (VAP), is een extra financiële stimulans wenselijk;

  1. Een aantal ouderen niet voldoen aan de inkomensvoorwaarden van de VAP en bijgevolg financieel niet gestimuleerd of ondersteund worden voor de uitvoering van deze werken;
  2. Heel wat kleine aanpassings- en verbeteringswerken niet in aanmerking komen voor de VAP, daar het minimumfactuurbedrag van 1 200 euro niet gehaald wordt. Het gaat dan bijvoorbeeld over het installeren van handgrepen en steunmiddelen, en het wegwerken van drempels in en rond de woning (cfr. kleine aanpassingswerken).

Vanuit bovenstaande projectervaringen werd de nota ‘Gemeentelijke premie ter verbetering van de woonkwaliteit van ouderen’ opgemaakt. Deze nota werd vervolgens door de 4 IGS-projecten voorgelegd aan de steden en gemeenten behorende tot hun werkingsgebied. We waren er ons op voorhand van bewust dat niet elke stad en gemeente interesse zou hebben in deze premie aangezien dit een financiële inspanning van hen vraagt.

Kerngegevens van het project

Projectnaam: Woningaanpassing voor senioren
Uitvoerders van het project: de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden ter ondersteuning van het lokaal woonbeleid zijnde Goed Wonen in Nevele en Wachtebeke, Intergemeentelijke Woonwijzer, Wooncentrum Meetjesland en Woonplus
Subsidiërende overheid: Provincie Oost-Vlaanderen
Projectduur: 1 jaar (januari 2016 – december 2016)
Budget: 60 000 euro
Projectteam: 0,5 VTE
Projectmedewerker: Liesbet Van Crombrugge (T. 09 378 61 70, liesbet@woonwijzermeetjesland.be)

Deelnemers coördinatoroverleg: Els Jacobs (Woonplus), Daan De Mesel (Intergemeentelijke Woonwijzer) en Bert Seys (Wooncentrum Meetjesland en Goed Wonen in Nevele en Wachtebeke)

 

Logo aanpassingen voor senioren (prof)

Woonwijzer Meetjesland is een afdeling van SOM vzw in samenwerking met en met financiële steun van het Vlaamse Gewest, de Provincie Oost-Vlaanderen en de gemeenten / OCMW’s Aalter, Assenede, Eeklo, Kaprijke, Knesselare, Maldegem, Nevele, Sint-Laureins, Waarschoot, Wachtebeke en Zomergem

Som vzw
De Meerling
Som vzw
Som vzw
Som vzw
Som vzw
WoonwijzerWoningaanpassing voor senioren (draaiboek)